De standpunten
Frade: Conditie is een gevolg van het spel
In de Tactische Periodisering is er geen conditiedag. De weekstructuur – spanning, duur, snelheid – wijst aan de dagen fysieke dominanten toe, maar deze dominanten ontstaan uit de vormgeving van de partijvormen: kleine ruimtes en veel richtingsveranderingen op woensdag, grote ruimtes en lange duur op donderdag, korte acties en lange pauzes op vrijdag.
Frades onderbouwing is niet fysiologisch, maar systemisch. De speler is niet op te delen. Wie uithoudingsvermogen geïsoleerd traint, traint een lichaam, niet een voetballer. Het uithoudingsvermogen dat in de wedstrijd nodig is, is het uithoudingsvermogen voor keuzes onder vermoeidheid – en dat ontstaat alleen in het spel.
Seirul·lo: De speler als complexe structuur
Seirul·lo komt langs een andere weg tot hetzelfde resultaat. De speler heeft meerdere dimensies – conditioneel, coördinatief, cognitief, socio-affectief, emotioneel-volitief – die elkaar beïnvloeden. Training vindt plaats in geprefereerde simulatiesituaties: partijvormen die één dimensie nadrukkelijk belasten zonder de andere uit het oog te verliezen.
Anders dan Frade staat Seirul·lo individuele aanvullingen toe: kracht, preventie, specifiek werk voor individuele spelers. Maar niet als ploegtraining zonder bal.
Rangnick en Red Bull: Intensiteit uit de partijvorm
Red Bull traint alles met bal, maar met een andere onderbouwing dan Frade: Het spelidee vereist tempo en de bereidheid tot omschakelen, en een partijvorm met de regel van tegenpressing op een klein veld is conditioneel zwaarder dan elke intervalloop. De conditie is een bijproduct van de partijvorm, de partijvorm is een afspiegeling van de wedstrijd.
Klopp: De basis in de zomer
Klopp werkt tijdens het seizoen op een vergelijkbare manier als alle anderen: partijvormen, intensiteit als doel, individuele aanvullingen. Het verschil zit in de voorbereiding. Klopp bouwt daar bewust meer conditionele omvang op dan in de rest van het seizoen – met loopvormen, met tests, met belasting die verder gaat dan wat partijvormen creëren. Pepijn Lijnders beschrijft in zijn boek de voorbereiding als het fundament zonder welk de intensiteit van het seizoen niet mogelijk zou zijn.
Klopp heeft nooit beweerd dat lopen je een betere voetballer maakt. Hij beweerde dat een ploeg die in oktober nog wil pressen, in juli een basis nodig heeft. Dat is een ander argument.
Verheijen: Voetbalperiodisering met fysiologische logica
Verheijens voetbalperiodisering, Nederlandse trainer en auteur, staat tussen de standpunten in. Hij wijst geïsoleerd lopen evenzeer af als Frade, maar om fysiologische redenen: voetbalfitness is het vermogen om voetbalspecifieke acties met hoge kwaliteit vaak te herhalen. Dit vermogen valt alleen in voetbalspecifieke situaties te trainen.
Wat hem van Frade onderscheidt: Verheijen koppelt partijvormen duidelijk aan fysiologische doelen. Grote partijvormen voor voetbalspecifiek uithoudingsvermogen, kleine partijvormen voor explosiviteit, sprintvormen met bal voor snelheid. Hij zegt wat wanneer getraind wordt en waarom – met een precisie die Frade bewust vermijdt. En hij is een scherpe criticus van overbelasting: te veel omvang in de voorbereiding leidt volgens Verheijen tot blessures in het najaar.
Wat het onderzoek zegt
De sportwetenschap heeft de vraag of partijvormen geïsoleerde training kunnen vervangen sinds de jaren 2000 intensief onderzocht. De bevindingen zijn consistenter dan het debat doet vermoeden.
Partijvormen zorgen voor een vergelijkbare cardiovasculaire belasting. Kleine partijvormen – 3 tegen 3 tot 5 tegen 5 op aangepaste veldafmetingen – behalen hartfrequenties en lactaatwaarden die vergelijkbaar zijn met intervallopen. De aerobe aanpassing is vergelijkbaar. Op dit punt hebben Frade, Seirul·lo en Verheijen gelijk: basisuithoudingsvermogen hoef je niet te lopen.
Partijvormen bootsen de topsnelheid minder goed na. Dit is de belangrijkste bevinding tegen de doctrine van louter partijvormen. In kleine en middelgrote partijvormen behalen spelers zelden hun maximale sprintsnelheid, en de afstand die ze op hoge snelheid afleggen, ligt lager dan in een wedstrijd. Een speler die alleen in partijvormen traint, zal in de wedstrijd mogelijk voor het eerst in de week op volle snelheid sprinten – en dat is een bekend blessuremechanisme voor de hamstringmusculatuur.
De consequentie die veel profclubs hebben getrokken: partijvormen als kern, aangevuld met doelgerichte sprint-expositie – een klein aantal sprints op hoge snelheid per week, met of zonder bal, om het lichaam aan de belasting te laten wennen. Dat is geen looptraining in de klassieke zin. Het is blessurepreventie.
Krachttraining beschermt. Het bewijs voor geïsoleerde krachttraining ter blessurepreventie is sterk – het meest bekend voor excentrische training van de hamstringmusculatuur, wat blessures daar aanzienlijk vermindert. Het FIFA 11+-programma, dat kracht, balans en sprongtechniek combineert als warming-up, heeft in gecontroleerde studies het aantal blessures in het amateur- en jeugdvoetbal doen dalen. Dat is training zonder bal, en het werkt.
De omvang van de voorbereiding is omstreden. Hier is het onderzoek minder eenduidig. Er zijn bewijzen dat een te snelle belastingstoename – de verhouding van de huidige week ten opzichte van het gemiddelde van de voorgaande weken – blessures in de hand werkt. Klopps voorbereidingen waren zwaar, maar ze duurden vijf, zes weken en namen gecontroleerd toe. Het probleem is niet de zware zomer. Het probleem is de zware zomer na een winter zonder belasting – en dat is de situatie bij de meeste amateurploegen.
Wat de praktijk laat zien
Als je de veertien clubs uit deze reeks naast elkaar legt, ontstaat er een beeld dat met geen van de scholen volledig overeenkomt:
| Club / School | Ploegtraining zonder bal | Individuele aanvulling zonder bal | Voorbereiding met conditionele nadruk |
|---|---|---|---|
| Porto / Frade | Nee | Nauwelijks | Nee – dezelfde week, minder complexiteit |
| Barcelona / Seirul·lo | Nee | Ja, individueel | Nee |
| Manchester City / Buenaventura | Nee | Ja, kracht en preventie | Nee |
| Red Bull / Rangnick | Nee | Ja, individueel | Gedeeltelijk |
| Liverpool / Klopp | Zelden in het seizoen, ja in de voorbereiding | Ja, omvangrijk | Ja, uitdrukkelijk |
| Benfica / Lab | Nee | Ja, datagestuurd | Gedeeltelijk |
| Ajax, PSV, Feyenoord | Nee | Ja | Gedeeltelijk |
| Brighton / Brentford | Nee | Ja, datagestuurd | Gedeeltelijk |
Wat ze allemaal gemeen hebben: Geen enkele club in de wereldtop laat zijn elftal tijdens het seizoen zonder bal lopen. Dat staat vast. Het debat of partijvormen het lopen vervangen, is in het profvoetbal voorbij.
Wat bijna allen gemeen hebben: Vrijwel elke club vult individueel aan zonder bal – kracht, preventie, sprint-expositie, revalidatie. Frade is hier de uitzondering, en zelfs clubs die volgens zijn methode werken, doen het in de praktijk.
Waarin ze verschillen: de voorbereiding. Frade zegt: de week blijft hetzelfde. Klopp zegt: de zomer is anders. Beiden hebben gewonnen.
De oplossing ligt in de context. Frades model gaat uit van profs die twaalf maanden per jaar belast worden en van het ene seizoen in het andere glijden. Klopps model gaat uit van een ploeg die in het najaar een intensiteit moet opbrengen die hoger ligt dan wat partijvormen alleen genereren. En het gaat uit van vijf tot zes weken tijd waarin gecontroleerd kan worden opgebouwd. Beide zijn juist voor hun context. Geen van beide is juist voor een amateurclub.
De keuze voor jeugd- en amateurtrainers
Dit gedeelte is onze interpretatie.
Het debat tussen de profs is voor twee sessies per week voor een groot deel irrelevant. Waar het om gaat, zijn vijf vragen.
Kinderen hebben geen conditie nodig
Tot ongeveer de O13 is er geen zinvol conditioneel werk zonder bal. Kinderen herstellen snel, hun uithoudingsvermogen ontwikkelt zich met de groei, en elke minuut zonder bal is een verloren minuut op de leeftijd waarop techniek het meest efficiënt wordt aangeleerd. Als je O9- of O11-pupillen lopen, lopen ze omdat de trainer niet beter weet.
Met twee sessies loopt niemand
Wie 180 minuten per week heeft, heeft geen minuut over om te lopen. De aerobe belasting komt uit partijvormen – kleine velden, weinig spelers, korte pauzes. Als je ploeg na 60 minuten instort, is het antwoord niet een bosloop. Het antwoord is een partijvorm die 20 minuten lang op wedstrijdtempo blijft, omdat jij hem zo hebt vormgegeven.
Sprints moeten voorkomen
Dat is de ene uitzondering, en het is geen conditie, maar preventie. Als je spelers alleen op kleine velden trainen en in het weekend voor het eerst in de week een sprint van 40 meter trekken, riskeer je hamstringblessures. Bouw eenmaal per week een partijvorm in met grote afstanden – omschakelspel over het hele veld, countervormen, dieptelopen. Of, als dat niet lukt, vier tot zes sprints op volle snelheid aan het einde van een trainingssessie, met volledige rust tussendoor. Dat is in vijf minuten geregeld.
Kracht en preventie horen thuis in de warming-up
Het FIFA 11+-programma of een eigen variant van spierversterking, balans en sprongoefeningen als vaste warming-up kost tien minuten en verlaagt aantoonbaar het aantal blessures. Dat is training zonder bal, en het is het enige wat in de amateursector onvoorwaardelijk aanbevolen kan worden.
De voorbereiding is geen conditiekamp
De les van Klopp geldt niet voor amateurs, omdat de context ontbreekt: vier weken met twee sessies zijn acht sessies. Wie er daarvan vier vult met lopen, heeft vier sessies minder voor wat het seizoen beslist. De voorbereiding in het amateurvoetbal is een normale trainingsfase met iets meer omvang in de partijvormen en iets minder tactische complexiteit. Frades benadering past hier beter dan die van Klopp – niet omdat Frade gelijk heeft, maar omdat de amateurkalender hem gelijk geeft.
Wat overblijft: de vraag over de belastingstoename. Een ploeg die zes weken rust heeft gehad, zou in de eerste week niet moeten beginnen met de zwaarste partijvorm van het seizoen. De belasting stijgt over drie, vier weken. Dat is geen opbouw van conditie. Dat is gezond verstand.
Wat je moet onthouden
- Geen enkele club in de wereldtop laat zijn elftal tijdens het seizoen zonder bal lopen. Het debat is in het profvoetbal beslecht.
- Vrijwel alle clubs vullen individueel aan zonder bal: kracht, preventie, sprint-expositie. Frade is de uitzondering, en zelfs zijn volgers doen het.
- Frade en Klopp spreken elkaar tegen in de voorbereiding. Beiden hebben gelijk voor hun context – twaalf maanden belasting bij Frade, vijf weken gecontroleerde opbouw bij Klopp.
- Het onderzoek ondersteunt partijvormen voor uithoudingsvermogen, waarschuwt voor een gebrek aan sprint-expositie en bewijst het nut van krachttraining ter preventie.
- Voor jeugd- en amateurtrainers: kinderen lopen niet. Met twee sessies loopt niemand. Sprints moeten voorkomen. Preventie hoort thuis in de warming-up. De voorbereiding is geen conditiekamp.
- Verheijen vormt de brug: partijvormen als kern, maar met een duidelijke fysiologische indeling en een waarschuwing voor overbelasting.
Wie in Coach OS zijn week gedurende het seizoen periodiseert, ziet of de grote afstanden voorkomen en of de belasting na een pauze niet te snel stijgt. De keuze wat je daarmee doet is aan jou – de tools laten alleen zien wat je hebt gepland.
Veelgestelde vragen
Bronnen en aanvullende literatuur
- De artikelen in deze reeks over Porto, Barcelona, Manchester City, Red Bull, Liverpool, Benfica en de Nederlandse clubs, telkens met bronnen over de trainingsmethodiek.
- Raymond Verheijen: Football Periodisation – over de fysiologische onderbouwing van op het spel gebaseerde training.
- Javier Mallo: Complex Football – over de vergelijking tussen Seirul·lo en Frade.
- Pepijn Lijnders: Intensity – over Klopps voorbereiding en weekstructuur.
- FIFA Medical: Documentatie van het 11+-programma en bijbehorende onderzoeken.
- Sportwetenschappelijke overzichtsartikelen over kleine partijvormen en belastingsturing in het voetbal, onder meer van de onderzoeksgroep rond Jens Bangsbo in Kopenhagen.
Opmerking over de feiten: De onderzoeksbevindingen zijn in overzichtsartikelen goed onderbouwd, maar worden hier zonder afzonderlijke citaten samengevat. De indeling van de clubs in de tabel is een verdichting uit de afzonderlijke artikelen en in grensgevallen ("gedeeltelijk") naar eigen inzicht.