Futbol Red Bulla: Jak trenują Salzburg i Lipsk

Skąd bierze się ten pomysł

Dietrich Mateschitz kupił w 2005 roku SV Austria Salzburg, a w 2009 roku założył RB Lipsk na bazie SSV Markranstädt. Pierwsze lata w Salzburgu były kosztowne i niejasne pod względem metodycznym. Trenerzy przychodzili i odchodzili, a drużyna była produktem zakupowym bez wyraźnego stylu.

Zmieniło się to w 2012 roku wraz z przyjściem Ralfa Rangnicka, który został dyrektorem sportowym Salzburga i Lipska. Rangnick przyniósł ze sobą pomysł na grę, nad którym pracował od lat 80.

Pochodzenie tej koncepcji jest dobrze udokumentowane. Rangnick opisuje mecz towarzyski swojej amatorskiej drużyny przeciwko Dynamo Kijów w 1983 roku jako kluczowe doświadczenie: Ukraińcy pod wodzą Walerego Łobanowskiego bronili zorientowani na piłkę, z kryciem strefowym i kolektywnym pressingiem – czymś, co w niemieckiej piłce nożnej z kryciem indywidualnym i liberem było nieznane. Rangnick w kolejnych latach uczył się od Helmuta Großa, inżyniera i instruktora trenerów w Wirtembergii, który systematycznie uczył obrony zorientowanej na piłkę, oraz studiował Milana Arrigo Sacchiego.

Jako trener SSV Ulm w 1998 roku Rangnick wyjaśnił w programie ZDF-Sportstudio czwórkę obrońców na tablicy taktycznej, za co został w Niemczech wyśmiany. W Salzburgu i Lipsku otrzymał środki, by zrealizować ten sam pomysł bez żadnych kompromisów.

Koncepcja gry

Futbol Red Bulla to jedyna z wielkich szkół, którą można streścić w kilku regułach. To nie przypadek. To istota tej metody.

Piłka jest punktem odniesienia

Obrona zorientowana na piłkę oznacza: drużyna przesuwa się jako blok w stronę piłki, a nie przeciwnika. Przestrzeń wokół piłki się zacieśnia, a przestrzeń z dala od piłki jest świadomie oddawana. Rywal, który tam stoi, staje się problemem dopiero wtedy, gdy trafi do niego piłka – a droga do niego jest długa.

Pressing z sygnałami do ataku (wyzwalaczami)

Pressing w Red Bullu to nie kwestia nastroju, lecz seria sygnałów wyzwalających (triggers). Typowe wyzwalacze często wymieniane w wykładach osób z tego środowiska:

• Podanie zwrotne przeciwnika
• Podanie w poprzek boiska na własnej połowie
• Słabe przyjęcie, piłka otwarta
• Przeciwnik tyłem do gry
• Podanie do bocznego obrońcy przy linii bocznej

Jak systematycznie trenować wyzwalacze i strefy, dowiesz się w artykule Zasady pressingu.

Gdy tylko pojawi się sygnał wyzwalający, rusza cała grupa. Nie jeden zawodnik, który wywiera presję – lecz cała grupa blisko piłki, która jednocześnie zamyka wszystkie opcje. Kto nie rusza z resztą, niszczy pressing innych.

Gegenpressing

Po stracie piłki następuje natychmiastowy atak, a nie cofnięcie. Logika jest prosta: przeciwnik w momencie zdobycia piłki jest nieuporządkowany, jego zawodnicy stoją na pozycjach obronnych, a gracz przy piłce ma opuszczoną głowę. Szansa na odzyskanie piłki nigdy nie jest większa.

Rangnick wyznaczył do tego liczbę, która stała się najbardziej znaną regułą szkoły Red Bulla: Piłka powinna zostać odzyskana w ciągu ośmiu sekund od jej straty. Jeśli to się nie uda, drużyna wraca do swojego ustawienia podstawowego.

Jürgen Klopp, który wdrażał pokrewną koncepcję gry w Moguncji, Dortmundzie i Liverpoolu, nazwał gegenpressing najlepszym rozgrywającym na świecie. Zdanie to pochodzi od Kloppa, a nie od Rangnicka, ale w środowisku Red Bulla jest rozumiane dokładnie tak samo.

Pionowość po odzyskaniu piłki

Odzyskanie piłki to początek ataku. Druga liczba z wytycznych Rangnicka: Po odzyskaniu piłki w ciągu dziesięciu sekund powinno nastąpić wykończenie strzałem. Pierwsze podanie idzie do przodu, jeśli jest to możliwe. Podania w poprzek dla asekuracji są niepożądane, dopóki przeciwnik jest jeszcze nieuporządkowany.

Rezultatem jest gra z niskim posiadaniem piłki i dużą liczbą strzałów. Lipsk w latach Rangnicka regularnie miał poniżej 50 procent posiadania piłki, a mimo to należał do drużyn z największą liczbą strzałów na bramkę w lidze.

Kompaktowość

Blok jest ciasny. W idealnym przypadku odległość między pierwszą a ostatnią linią nie powinna wynosić więcej niż 25 do 30 metrów. Ustawieniem podstawowym przez długi czas było 4-2-2-2 lub 4-4-2 z wąsko ustawionymi „dziesiątkami”, które zamykają przestrzeń między liniami rywala, a po odzyskaniu piłki natychmiast wychodzą na pozycję w wolną przestrzeń.

Szybkość jako kryterium wyboru

Rangnick szukał zawodników pasujących do tego pomysłu: szybkich, młodych, wybieganych, głodnych sukcesu. Słynna zasada, że Red Bull prawie nie zakontraktuje zawodnika powyżej 23 lub 24 roku życia, miała powód sportowy i ekonomiczny. Sportowy, ponieważ gra wymaga tempa. Ekonomiczny, ponieważ młodzi zawodnicy mają wartość odsprzedażową.

Jak wygląda trening

Tutaj dostępność źródeł jest mniejsza. Red Bull nie publikuje planów treningowych. To, co jest udokumentowane, pochodzi ze szkoleń trenerskich, wywiadów i relacji odwiedzających.

Wszystko z piłką, wszystko z przeciwnikiem. Podobnie jak u Frade i Seirul·lo, przygotowanie fizyczne trenuje się poprzez formy gier. Rangnick wcześnie wyeliminował izolowane biegi. Intensywność wynika z samych form gier – gra z regułą gegenpressingu jest pod względem kondycyjnym cięższa niż jakikolwiek bieg interwałowy.

Zasady wymuszają zachowanie. Typowa forma gry Red Bulla ma regułę, która nagradza lub wymusza pożądane zachowanie. Przykłady znane z wykładów:

• Gol po odzyskaniu piłki liczy się podwójnie, jeśli padnie w wyznaczonym limicie czasowym.
• Po stracie piłki drużyna może wrócić do własnej trzeciej strefy dopiero wtedy, gdy odzyska piłkę lub będzie stosować pressing przez osiem sekund.
• Odzyskanie piłki w tercji przeciwnika liczy się jako punkt, niezależnie od wykończenia.
• Małe boisko, duża liczba graczy – wymusza ścisk, wiele strat piłki, wiele momentów przejścia.

Momenty przejścia są trenowane w sposób izolowany. (Formy ćwiczeń na ten temat: Trening gry przejściowej oraz Pressing i gegenpressing.) Formy gier często rozpoczynają się w momencie straty lub odzyskania piłki – trener zagrywa piłkę i sytuacja natychmiast staje się momentem przejścia. W ten sposób pożądane zachowanie występuje czterdzieści razy w ciągu dwudziestu minut, a nie cztery razy.

Wideo jako środek treningowy. Trenerzy Red Bulla mocno pracują z materiałem wideo. Nie tylko analiza meczu, ale i analiza treningu: sceny z treningu są pokazywane tego samego lub następnego dnia, aby uwidocznić sygnały wyzwalające pressing i błędne zachowania.

Wysoka intensywność treningu, krótkie jednostki treningowe. Ponieważ gra wymaga tempa, trenuje się w tempie. Jednostki treningowe są krótsze niż gdzie indziej, ale za to bez przestojów.

Te same ćwiczenia we wszystkich lokalizacjach. Trener, który przechodzi z Salzburga do Lipska, zastaje te same formy gier. Zawodnik, który awansuje z Liefering do Salzburga, zna zasady. To nie jest efekt uboczny, lecz cel.

Standaryzacja: Właściwy model

To, co wyróżnia Red Bulla od każdej innej szkoły, to nie sama koncepcja gry. Pressing i gra przejściowa istniały wcześniej. Jest to organizacja.

Katalog zasad gry dla wszystkich. Salzburg, Liefering (klub partnerski Salzburga w drugiej lidze austriackiej), Lipsk, New York Red Bulls, Red Bull Bragantino w Brazylii: wszyscy grają według tych samych zasad. Formy treningowe są podobne, język jest ten sam. Zawodnik wyszkolony w Salzburgu może grać w Lipsku bez konieczności ponownej nauki. Haaland, Szoboszlai, Adeyemi, Upamecano i wielu innych przeszło dokładnie tę drogę.

Trenerzy jako nosiciele idei, a nie ich autorzy. Red Bull szuka trenerów, którzy wdrażają koncepcję gry, a nie trenerów, którzy przynoszą własną. Dlatego tak wielu trenerów Red Bulla awansowało wewnętrznie: Marco Rose z młodzieży Salzburga do pierwszej drużyny, potem do Gladbach; Jesse Marsch z Nowego Jorku przez Lipsk do Salzburga i z powrotem do Lipska; Matthias Jaissle z ławki Liefering do pierwszej drużyny Salzburga.

Skauting według profilu. Ponieważ pomysł na grę jest ustalony, profil wymagań zawodnika jest stały. Skauting nie szuka najlepszego zawodnika, lecz najbardziej pasującego. To wyjaśnia, dlaczego Red Bull znajdował zawodników, których inni przeoczyli: szukali czegoś innego.

Kadra jako etap przejściowy. Salzburg szkoli, Lipsk udoskonala, a sprzedaż finansuje. Model ten jest otwarcie artykułowany i działa od lat. Bragantino i Nowy Jork dostarczają, Salzburg i Lipsk sprzedają.

Od początku 2025 roku Jürgen Klopp jako Head of Global Soccer kieruje pionem piłkarskim Red Bulla. Koncern zainwestował ostatnio w Leeds United i Paris FC. Model rośnie.

Krytyka

Brak modelu do gry w posiadaniu piłki. Futbol Red Bulla jest pomyślany do gry bez piłki. Kiedy Lipsk od około 2020 roku musiał grać więcej w posiadaniu piłki – bo rywale ustawiali się głębiej – stało się to trudniejsze. Pod wodzą Marco Rose podejście to uległo poszerzeniu, ale styl uległ rozmyciu. Koncepcja gry opierająca się na błędach przeciwnika potrzebuje rywali, którzy popełniają błędy.

Zawodnik jako profil. Skauting według profilu wymagań tworzy graczy pasujących do systemu. Przeocza zawodników, którzy nie pasują, ale są lepsi. Red Bull praktycznie nie wykreował klasycznych rozgrywających. To nie przypadek.

Trenerzy bez własnego pomysłu natrafiają na bariery. Wielu trenerów Red Bulla miało problemy poza tym systemem: bez odpowiedniej kadry, bez struktury, bez skautingu pomysł na grę działa gorzej. Nagelsmann i Rose rozwinęli się dalej; inni pozostali trenerami systemowymi.

Sytuacja danych to mieszanka marketingu i metodyki. Red Bull komunikuje się profesjonalnie. Wiele z tego, co wiadomo o metodyce treningowej, pochodzi ze źródeł zbliżonych do koncernu. Niezależne obserwacje są rzadkością.

Kwestia legitymizacji. Kibice tradycyjnych klubów odrzucają Lipsk jako sztuczny twór. To nie jest krytyka metodyczna, ale część rzeczywistości, w której działa ten model – i powód, dla którego nie da się go skopiować wszędzie.

Salzburg słabnie. Po ponad dekadzie dominacji Salzburg stracił mistrzostwo Austrii w sezonie 2024/25. Czy to tylko zadyszka, czy model dochodzi do swojej granicy – sprawa pozostaje otwarta.

Zastosowanie: Co możesz z tego przejąć

Ten rozdział to nasza interpretacja.

Red Bull to szkoła, której zasady można najbardziej bezpośrednio przełożyć na reguły form gier. To czyni ją szczególnie dostępną dla trenerów amatorskich i młodzieżowych.

Zdefiniuj dwa lub trzy sygnały wyzwalające pressing

Nie dziesięć. Dla drużyny młodzieżowej wystarczą: podanie zwrotne, podanie w poprzek na własnej połowie, słabe przyjęcie. Nazwij je, pokaż je, powtarzaj je. Gdy pojawia się wyzwalacz, idą wszyscy. Gdy nie ma wyzwalacza, wszyscy trzymają pozycję. To najprostsza forma zorganizowanego pressingu.

Wprowadź zasadę sekund

Po stracie piłki trener liczy głośno. Do pięciu lub sześciu sekund – osiem to dla amatorów za długo – drużyna atakuje. Potem powrót do organizacji. Liczenie sprawia, że zachowanie staje się słyszalne. Zawodnicy uczą się rytmu bez konieczności długich tłumaczeń.

Buduj formy gier rozpoczynające się w momencie przejścia

Zamiast rozpoczęcia ze środka: trener zagrywa piłkę do drużyny, która natychmiast znajduje się pod presją. Albo jedna drużyna ma piłkę i traci ją z mocy reguły po trzech podaniach na rzecz drugiej. Każdy reset to moment przejścia. Pożądane zachowanie występuje czterdzieści razy, a nie cztery razy.

Nagradzaj odzysk piłki, nie tylko gole

Punkt za każde odzyskanie piłki w tercji przeciwnika. Podwójny gol, jeśli wykończenie nastąpi w ciągu ośmiu sekund od odzyskania piłki. To kieruje uwagę tam, gdzie chcesz – bez długich przemówień.

Małe boisko, wielu graczy

Ścisk wymusza straty piłki, straty piłki wymuszają momenty przejścia. 6 na 6 na boisku przeznaczonym do 4 na 4 trenuje gegenpressing lepiej niż jakiekolwiek wyjaśnienie.

Kondycja tylko z gry

Żadnych treningów biegowych. Jeśli chcesz, aby Twoja drużyna pracowała ciężej, utrudnij formę gry: mniejsze boisko, reguła gry przejściowej, brak przerw między akcjami. Kondycja przyjdzie sama – i będzie to właściwa kondycja, bo wywodząca się z gry.

Bądź szczery co do ograniczeń

Pressing wymaga kolektywności. Jeśli jeden zawodnik nie rusza, wszystko się sypie. W drużynie młodzieżowej z różnicami w umiejętnościach pressing jest często niszczony przez dwóch najsłabszych. Wtedy pytanie nie brzmi, jak lepiej stosować pressing, ale czy pressing jest odpowiedni dla Twojego zespołu.

Co warto zapamiętać

• Futbol Red Bulla to obrona zorientowana na piłkę z sygnałami wyzwalającymi pressing, gegenpressingiem w ciągu ośmiu sekund i pionowością po odzyskaniu piłki. Rangnick przyniósł ten pomysł w 2012 roku, a wywodzi się on z lat 80.
• Koncepcję gry można ująć w regułach. Dlatego da się ją przełożyć na formy gier – z zasadami, które nagradzają lub wymuszają pożądane zachowania.
• Właściwym modelem jest standaryzacja: ten sam pomysł, te same ćwiczenia, ten sam język we wszystkich lokalizacjach. Zawodnicy i trenerzy są zastępowalni, pomysł pozostaje.
• Kondycja wynika z gry. Nie ma izolowanych biegów.
• Ograniczenia są realne: słabość w posiadaniu piłki, ślepota na graczy spoza profilu, zależność od błędów przeciwnika.
• Dla trenerów młodzieżowych i amatorskich Red Bull jest najbardziej przystępną szkołą: zdefiniować wyzwalacze, liczyć sekundy, aranżować momenty przejścia, nagradzać odzysk piłki.

Koncepcja gry, która działa identycznie w wielu lokalizacjach, to także to, co Coach OS ma zapewnić klubom: wspólny motyw przewodni dla wszystkich zespołów, który nie odchodzi wraz z trenerem. Co jest tym motywem przewodnim, decyduje klub.

Źródła i literatura uzupełniająca

• Wywiady i wykłady Ralfa Rangnicka na temat filozofii gry, między innymi podczas szkoleń trenerskich DFB oraz w mediach sportowych w latach 2012–2022.
• Raphael Honigstein: Das Reboot: How German Soccer Reinvented Itself and Conquered the World – na temat narodzin futbolu opartego na pressingu w Niemczech, z udziałem Rangnicka i Helmuta Großa.
• Materiały dokumentalne na temat struktury piłkarskiej Red Bulla (m.in. reportaże Spielmacher i magazyny sportowe) dotyczące skautingu i standaryzacji w poszczególnych lokalizacjach.
• Relacje z wizyt trenerskich w Salzburgu i Lipsku, publikowane w branżowych mediach trenerskich.
• Jürgen Klopp w wywiadach na temat gegenpressingu jako „najlepszego rozgrywającego”, m.in. w latach 2013–2015.

Uwaga dotycząca faktów: Red Bull nie publikuje planów treningowych. Opis form treningowych opiera się na wykładach i relacjach z otoczenia klubu. Zasady dotyczące sekund były wielokrotnie publicznie wymieniane przez samego Rangnicka.