Przed akademią: Potrero, Baby Fútbol, Futsal, Várzea
Wielkie południowoamerykańskie kluby przyjmują dzieci w wieku dziewięciu, dziesięciu, jedenastu lat. To, co te dzieci robiły do tego momentu, zasadniczo różni się od Europy.
Argentyna: Potrero i Baby Fútbol
Potrero to nierówny kawałek nieużytku, na którym argentyńskie dzieci grają w piłkę nożną – bez trenera, bez linii, bez kategorii wiekowych. Pojęcie to stało się symbolem szkolenia, które nim nie jest: dzieci uczą się, ponieważ grają – ze starszymi, słabą piłką, na złym podłożu. Diego Maradona, Carlos Tevez, Juan Román Riquelme opisywali potrero jako swoją szkołę.
Obok tego istnieje Baby Fútbol: zorganizowane ligi dla dzieci w wieku od około pięciu do trzynastu lat, głównie w klubach osiedlowych, na małych boiskach, często na hali lub betonie, po pięciu do siedmiu graczy w drużynie. Messi grał w Baby Fútbol w Grandoli w Rosario, zanim trafił do Newell's. Format ten jest podobny do futsalu: ciasne przestrzenie, dużo kontaktów z piłką, ciągłe pojedynki, szybka piłka.
Kombinacja – niestrukturyzowanego potrero i małoboiskowego Baby Fútbol – oznacza, że dziesięcioletnie argentyńskie dziecko ma za sobą tysiące godzin więcej kontaktu z piłką niż niemieckie dziecko, które trenuje w klubie od kategorii U-9. I że spędziło te godziny bez żadnych instrukcji.
Brazylia: Futsal i Várzea
W Brazylii jest to futsal. Gra ta jest powszechna w szkołach i klubach, a niemal wszyscy brazylijscy zawodowcy z ostatnich trzydziestu lat grali w nią jako dzieci: Ronaldinho, Neymar, Vinícius Júnior, Philippe Coutinho. Trenerzy futsalu w Brazylii są szkoleniowcami w ścisłym tego słowa znaczeniu – uczą techniki, zwodów, prowadzenia piłki pod presją. Przejście na duże boisko następuje zazwyczaj między dziesiątym a dwunastym rokiem życia.
Do tego dochodzi Várzea, brazylijski odpowiednik potrero: piłka amatorska i uliczna na przedmieściach, na piasku, ziemi i betonie. Mniej romantyczna niż mit, ale realna: zagęszczenie nieformalnej piłki nożnej w brazylijskich miastach jest wyższe niż gdziekolwiek w Europie.
Co to oznacza
Południowoamerykańskie akademie dostają w wieku dziesięciu lat dzieci, które są już piłkarzami. Akademia nie musi uczyć ich, jak przyjąć piłkę pod presją. Musi nauczyć ich, jak grać w drużynie. To zupełnie inne zadanie niż w europejskiej akademii, która przyjmuje dzieci w wieku ośmiu lat i musi nauczyć ich jednego i drugiego.
Dlatego pytanie „Jak trenują Boca i River?" jest częściowo błędne. Odpowiedź na pytanie „Skąd to się bierze?" w dużej mierze brzmi: nie z treningu.
Struktura: Inferiores i Base
Argentyna
Argentyńskie kluby organizują swoją młodzież w strukturze Inferiores, według roczników od Novena (około U-13) do Cuarta (około U-20), a powyżej znajduje się Reserva. Wszyscy grają w ligach federacji AFA przeciwko Inferiores innych klubów. Rywalizacja jest twarda, publiczna i nastawiona na wynik. Mecz Boca – River w kategorii Séptima oglądają setki widzów i jest omawiany w mediach.
Wielkie kluby prowadzą Pensión – internat dla graczy z głębi kraju. Argentyna jest ogromna, talenty są rozsiane po całym kraju, a przeprowadzka do Buenos Aires dla dwunastoletniego dziecka jest migracją. Julián Álvarez przybył w wieku jedenastu lat z Calchín, wioski liczącej około 3000 mieszkańców w prowincji Córdoba, i wychowywał się w Pensión klubu River Plate. Pensión jest częścią tożsamości klubu i jednym z powodów, dla których więź między zawodnikami a klubem w Argentynie jest silniejsza niż w Europie.
Przejście do pierwszej drużyny następuje wcześnie. Argentyńskie kluby znajdują się pod presją finansową i wprowadzają talenty do gry w wieku 17 lub 18 lat, ponieważ muszą je sprzedać. To konieczność, ale to także coś, co Benfica odtwarza ze swoją drużyną B: piłka seniorów dla 18-latków.
Brazylia
Brazylijskie kluby mówią o Base – kategoriach od Sub-11 do Sub-20. Najważniejszą witryną jest Copa São Paulo de Futebol Júnior (Copinha), turniej dla drużyn U-20 rozgrywany w styczniu, transmitowany w całym kraju, który regularnie wprowadza graczy do pierwszych zespołów i do Europy. Do tego dochodzą mistrzostwa U-20, mistrzostwa U-17, a od 2011 roku U-20 Libertadores.
Dostęp jest bardziej otwarty niż w Argentynie. Peneiras – otwarte dni naborowe, na które przychodzą setki dzieci – są w Brazylii rzeczą normalną. Do tego dochodzą skauci, pośrednicy i sieć agentów, która działa wcześniej i bardziej agresywnie niż w Europie. Brazylijski talent w wieku 14 lat często ma już swojego menedżera.
Sprzedaż do Europy następuje w wieku 16 lat, gdy podpisywany jest pierwszy profesjonalny kontrakt. Sam transfer odbywa się w wieku 18 lat, ponieważ przepisy FIFA zabraniają międzynarodowych transferów nieletnich. Vinícius Júnior został sprzedany w 2017 roku jako 16-latek do Realu Madryt i przeszedł w 2018 roku. Endrick w 2022 roku do Realu Madryt, transfer w 2024. Estêvão w 2024 roku do Chelsea, transfer w 2025.
River Plate: La Máquina i Pensión
River Plate to klub argentyńskiej elegancji. Przydomek nawiązuje do drużyny z lat 40. XX wieku – La Máquina – i do dziś jest pielęgnowany jako tożsamość: techniczna, oparta na kombinacyjnej grze piłka nożna, zawodnicy z klasą przy piłce.
Młodzież trenuje w Ezeiza, na południe od Buenos Aires, w River Camp, gdzie pracuje również pierwsza drużyna. Pensión jest częścią tego kompleksu.
Wychowankowie: Pablo Aimar, Javier Saviola, Ariel Ortega, Hernán Crespo, Esteban Cambiasso, Gonzalo Higuaín, Radamel Falcao – który przybył z Kolumbii w wieku 15 lat –, Erik Lamela, Julián Álvarez, Enzo Fernández, Exequiel Palacios, Gonzalo Montiel, Claudio Echeverri, Franco Mastantuono, który w 2025 roku jako 18-latek przeszedł do Realu Madryt.
Co River robi inaczej:
Skauting w całym kraju. River ma sieć obserwatorów we wszystkich prowincjach i sprowadza dzieci w wieku dziesięciu, jedenastu lat do Ezeiza. Pensión to umożliwia. Álvarez, Fernández i Palacios wszyscy pochodzili z głębi kraju.
Idea gry jako filtr. River szuka graczy pasujących do La Máquina: technicznych, mądrych, z wysoką inteligencją boiskową. Gracz, który jest tylko szybki lub tylko silny fizycznie, ma w River trudniej niż w Boca.
Era Gallardowsko-płynne przejście do seniorów jako wzór. Marcelo Gallardo trenował River od 2014 do 2022 roku, zdobył dwa puchary Libertadores – w 2015 i 2018 roku, ten drugi w finale przeciwko Boca w Madrycie – i konsekwentnie stawiał na wychowanków. Álvarez, Fernández, Palacios i Montiel stali się pod jego wodzą podstawowymi zawodnikami, a później mistrzami świata.
Boca Juniors: Casa Amarilla i presja
Boca Juniors to przeciwieństwo. Klub z dzielnicy portowej La Boca reprezentuje Garra – walkę, wolę, opór. La Bombonera to najgłośniejszy stadion Ameryki Południowej, a presja, jaka tam ciąży na graczach, kształtuje proces szkolenia.
Młodzież trenuje w Casa Amarilla, tuż obok stadionu, a pierwsza drużyna w Ezeiza. Rozdzielenie przestrzenne to wada, z której Boca zdaje sobie sprawę.
Wychowankowie: Carlos Tevez, Fernando Gago, Éver Banega, Nicolás Gaitán, Leandro Paredes, Cristian Medina, Exequiel Zeballos, Valentín Barco, który w 2024 roku przeszedł do Brighton, Aaron Anselmino, sprzedany w 2024 roku do Chelsea. Riquelme przybył w wieku 17 lat z Argentinos Juniors – przypadek z pogranicza, ale to gracz, który ukształtował tożsamość Boca bardziej niż jakikolwiek inny.
Co Boca robi inaczej:
Rywalizacja jako element szkolenia. Inferiores Boca grają po to, aby wygrywać. Klub traktuje presję La Bombonery jako coś, na co trzeba przygotować dzieci – i robi to, poddając je presji we wczesnym wieku. To przeciwieństwo zasady Ajaksu i podejście podobne do Benfiki.
Riquelme jako prezydent. Juan Román Riquelme, największy idol w historii klubu, został prezydentem w 2023 roku i uczynił młodzież priorytetem. Młodzi zawodnicy zaczęli grać częściej i wcześniej. Wyniki sportowe pierwszej drużyny w tym okresie pozostawały w tyle za oczekiwaniami – to przykład na to, jak trudno połączyć rozwój młodzieży i tytuły w klubie o aspiracjach Boca.
Mentalność ponad systemem. Wychowankowie Boca wyróżniają się nie tyle wspólną ideą gry, ile wspólną postawą. Tevez i Paredes mają ze sobą niewiele wspólnego poza gotowością do wzięcia na siebie odpowiedzialności pod presją. Oto co kształtuje Boca.
Flamengo: Ninho do Urubu
Flamengo to klub z największą liczbą kibiców w Brazylii i od około 2019 roku najsilniejszy finansowo. Klub wygrał Libertadores w 2019, 2022 i 2025 roku – ten ostatni po wygranej 1:0 z Palmeiras w Limie – stając się pierwszym brazylijskim klubem z czterema tytułami.
Młodzież trenuje w Ninho do Urubu na zachodzie Rio de Janeiro, gdzie pracuje również pierwsza drużyna. W 2019 roku w pożarze w bazie noclegowej zginęło tam dziesięciu młodych piłkarzy. Ta tragedia głęboko dotknęła klub i wpłynęła na debatę o warunkach zakwaterowania młodych zawodników w Brazylii.
Wychowankowie: Zico, Júnior, Adriano, Vinícius Júnior, Lucas Paquetá, Reinier, Matheus França, João Gomes, Wesley, Lorran. Vinícius to najbardziej znany przypadek: sprzedany jako 16-latek za około 45 milionów euro do Realu Madryt, dziś jeden z najlepszych piłkarzy na świecie.
Co Flamengo robi inaczej:
Siła finansowa jako narzędzie zatrzymywania graczy. Flamengo, w przeciwieństwie do większości klubów południowoamerykańskich, może zatrzymać graczy i przynajmniej zbliżyć się do europejskich pensji. Kadra zwycięzców Libertadores z 2025 roku zawierała powracających z Europy – Jorginho, Alex Sandro, Danilo – obok wychowanków. Ten model to mieszanka szkolenia i transferów, nowa w Ameryce Południowej.
Trener z akademii. Filipe Luís, były reprezentant kraju, trenował od 2023 roku drużyny U-17 i U-20 Flamengo, w 2024 roku przejął pierwszą drużynę i wygrał Libertadores w 2025 roku. Droga od trenera młodzieży do pierwszego trenera w ramach tego samego klubu to ścieżka, którą przeszli Marco Rose w Salzburgu i Bruno Lage w Benfice – coś, co w Brazylii było rzadkością.
Inwestycja w Base. Flamengo pod wodzą prezydenta Luiza Eduardo Baptisty od 2025 roku na nowo zorganizowało dział młodzieżowy i próbuje odrobić przewagę Palmeiras. Klub wygrał U-20 Libertadores w 2024 i 2025 roku.
Palmeiras: Najbardziej produktywna akademia Ameryki Południowej
Palmeiras stało się w latach 20. XXI wieku dominującą akademią Ameryki Południowej. Liczby podane przez brazylijskie media w styczniu 2026 roku: od 2020 roku w pierwszej drużynie zadebiutowało 51 graczy z własnej akademii. W tym okresie klub zarobił ponad 1,5 miliarda reali – około 250 milionów euro – ze sprzedaży wychowanków. Największe transfery: Estêvão do Chelsea za kwotę do 61,5 miliona euro z bonusami, Endrick do Realu Madryt za kwotę do 60 milionów, Vitor Reis do Manchesteru City za około 37 milionów – najwyższa kwota, jakną kiedykolwiek zapłacono za brazylijskiego obrońcę z brazylijskiego klubu.
Architektem sukcesu jest João Paulo Sampaio, koordynator Base od 2015 roku. Pod jego wodzą klub potroił liczbę trenerów młodzieży i rozszerzył skauting na praktycznie cały kraj. Palmeiras wygrało Copinhę w 2022 i 2023 roku oraz U-20 Libertadores w 2022 roku.
Co Palmeiras robi inaczej:
Szkolenie jako główny biznes. Sampaio powiedział to otwarcie w wywiadach: celem było uczynienie z Palmeiras jednej z pięciu najlepszych akademii na świecie, a miarą tego są przychody ze sprzedaży i debiuty. Według własnych danych klub zainwestował około 200 milionów reali w Base i wyciągnął z tego prawie miliard. To model Benfiki z brazylijską bazą talentów.
Płynne wprowadzanie do seniorów pod wodzą Abela Ferreiry. Portugalski trener, pracujący od 2020 roku, wygrał Libertadores w 2020 i 2021 roku i konsekwentnie stawiał na wychowanków: Endrick, Luis Guilherme, Estêvão, Vitor Reis, Allan. To, że portugalski trener z portugalską filozofią szkolenia kieruje najbardziej produktywną fazą Palmeiras Base, nie jest przypadkiem. Połączenie między piłką portugalską a brazylijską jest ciaśniejsze niż kiedykolwiek.
Wczesne wiązanie, późna zgoda na transfer. Palmeiras wiąże talenty w wieku 16 lat kontraktami zawodowymi z wysokimi klauzulami odstępnego i negocjuje z pozycji siły. Według własnych informacji klub odrzucił oferty na poziomie 30, 35 i 40 milionów za Estêvão, gdy ten miał 15 lat, i sprzedał go rok później za 45 milionów plus bonusy.
Struktura zamiast mitu. Sukces Palmeiras to najmniej romantyczna historia w tym artykule. Brak legendy o potrero, brak narracji o piłce ulicznej. Koordynator, potrojona liczba etatów trenerskich, ogólnokrajowa sieć skautingu, jasna strategia sprzedaży. To europejski model w Brazylii – i to działa.
Krytyka
Mit przesłania stratę. Potrero i Várzea są realne, ale znikają. Argentyńskie i brazylijskie miasta tracą wolne przestrzenie, dzieci spędzają więcej czasu w pomieszczeniach, piłka nieformalna zanika. Akademie zauważają to i zaczynają odtwarzać to, co wcześniej działo się samo z siebie – poprzez programy futsalowe i formaty małych boisk. Czy to zadziała, pozostaje kwestią otwartą.
Eksport to wykrwawianie. Południowoamerykańskie kluby sprzedają swoich najlepszych graczy w wieku 16–19 lat. Ligi są sportowo słabsze, niż mogłyby być. Flamengo i Palmeiras mogą to częściowo zamortyzować siłą finansową, Boca i River nie.
Rynek agentów. W Brazylii wpływ pośredników na 14-latków to problem, nad którym federacja ledwo kontroluje sytuację. Kluby, agenci i rodziny negocjują losy dzieci. To druga strona medalu otwartego rynku.
Presja wyniku w piłce młodzieżowej. Argentyńskie Inferiores grają o wyniki, przed publicznością, przy obsłudze mediów. To tworzy graczy, którzy radzą sobie z presją. Ale spala też graczy, którzy w wieku 14 lat jeszcze jej nie wytrzymują.
Bezpieczeństwo dzieci. Pożar w Ninho do Urubu w 2019 roku pokazał, że miejsca zakwaterowania młodych piłkarzy w Ameryce Południowej nie wszędzie odpowiadają standardom, które w Europie są oczywistością. To nie jest kwestia metodyczna, ale taka, która należy do uczciwego opisu.
Mało metodyki na zewnątrz. Jak w przypadku większości akademii z tej serii, nie ma gotowego programu nauczania (curriculum). To, co można przenieść, to zasady i struktury, a nie konkretne ćwiczenia.
Zastosowanie: Co możesz z tego przejąć
Ten rozdział to nasza interpretacja.
Lekcja płynąca z Ameryki Południowej jest najbardziej niekomfortowa w tej serii, ponieważ mówi, że to, co najważniejsze, dzieje się przed treningiem. Ale da się ją przenieść na własne podwórko.
Stwórz czas na potrero
Swobodna gra bez trenera to nie jest stracony czas treningowy — ta sama logika co w artykule pozwolić dzieciom grać. To najbardziej wartościowy czas. Dwadzieścia minut na początku każdej jednostki treningowej w piłce dziecięcej i młodzieżowej: piłka na boisko, bramki i gracie. Nie interweniujesz. Nie liczysz punktów. Nie poprawiasz. To jest potrero, którego twoi zawodnicy już nie mają.
Futsal zimą, małe boiska latem
Brazylijska lekcja: ciasne przestrzenie wymuszają technikę. Zima futsal zamiast treningu na hali z bandami. Na boisku 3 na 3 i 4 na 4 na małych boiskach z małymi bramkami. Nie jako rozgrzewka, ale jako trzon jednostki treningowej aż do kategorii U-11.
Niech starsi grają przeciwko młodszym
Potrero miesza kategorie wiekowe. Dziesięciolatek grający przeciwko trzynastolatkom uczy się chronić piłkę pod presją, bo inaczej w ogóle nie powącha piłki. Raz w tygodniu mieszana forma gry łącząca dwa roczniki daje więcej niż jakiekolwiek ćwiczenie pojedynków.
Dawkuj presję, nie unikaj jej
Argentyńska lekcja, z umiarem: zawodnicy potrzebują sytuacji, w których gra toczy się o stawkę. Turniej treningowy z tabelą, konkurs rzutów karnych przed całą drużyną, mecz, w którym przegrani sprzątają bramki. Nie co tydzień. Ale regularnie.
Ucz się od Palmeiras: struktura bije mit
Osoby odpowiedzialne w klubie: Palmeiras potroiło liczbę trenerów młodzieży i zbudowało sieć skautingu. To nie jest południowoamerykańska magia, to jest inwestycja w ludzi. Klub amatorski nie może potroić liczby trenerów, ale może zadbać o to, aby każda drużyna miała dwóch.
Pensión jako pomysł
River i Boca wiążą zawodników poprzez poczucie przynależności. Dziecko, które wychowuje się w klubie, trudniej z niego odchodzi. Dla klubów amatorskich oznacza to: klub to coś więcej niż trening. Festyny, wyjazdy, wspólne oglądanie meczów pierwszej drużyny. To nic nie kosztuje, a zatrzymuje graczy na dłużej, niż mogłoby to zrobić jakiekolwiek ćwiczenie.
Co warto zapamiętać
- Południowoamerykańskie akademie przyjmują dziesięcioletnie dzieci, które są już piłkarzami – ukształtowanymi przez potrero, Baby Fútbol, futsal i Várzeę. Odpowiedź na pytanie „Skąd to się bierze?” w dużej mierze leży przed treningiem.
- Argentyńskie Inferiores są nastawione na wynik i publiczne. Pensión wiąże zawodników z całego kraju. Przejście do pierwszej drużyny następuje wcześnie, z konieczności i daje realny efekt.
- River szkoli dla La Máquina, Boca dla Bombonery. Dwie tożsamości, dwa typy zawodników.
- Flamengo łączy szkolenie z siłą finansową i w 2025 roku wygrało Libertadores z Filipe Luísem, własnym trenerem młodzieży.
- Palmeiras to najbardziej produktywna akademia Ameryki Południowej – nie dzięki mitowi, lecz strukturze: potrojone etaty trenerskie, ogólnokrajowy skauting, jasna strategia sprzedaży.
- Nieformalna piłka nożna znika, eksport wykrwawia ligi, rynek agentów stanowi problem.
- Możliwe do przeniesienia: swobodna gra bez trenera, futsal i małe boiska, mieszane kategorie wiekowe, dawkowana presja, inwestycja w trenerów, przynależność jako więź.
Najważniejszym ćwiczeniem w tej serii jest brak ćwiczenia: piłka na boisko, bramki i dwadzieścia minut milczenia. Coach OS pomoże ci zaplanować pozostałe 70 minut.
Często zadawane pytania
Źródła i literatura uzupełniająca
- Jonathan Wilson: Angels with Dirty Faces: The Footballing History of Argentina – na temat potrero, mitu pibe i argentyńskiej kultury szkolenia.
- Alex Bellos: Futebol: The Brazilian Way of Life – na temat Várzei, futsalu i brazylijskiej kultury piłkarskiej.
- Doniesienia brazylijskich mediów sportowych (Lance, Goal Brasil, ESPN Brasil, CNN Brasil) na temat Palmeiras Base, João Paulo Sampaio i przychodów ze sprzedaży w latach 2024–2026.
- CONMEBOL: Raporty dotyczące Copa Libertadores 2025 i U-20 Libertadores.
- Wywiady z Marcelo Gallardo na temat integracji młodych graczy w River Plate w latach 2014–2022.
- Wywiady z Filipe Luísem na temat drogi od trenera młodzieży do pierwszego trenera w Flamengo.
Uwaga dotycząca faktów: dane dotyczące Palmeiras pochodzą z doniesień brazylijskich mediów od stycznia do sierpnia 2026 roku i opierają się częściowo na informacjach klubu. Kwoty transferowe z bonusami różnią się w zależności od źródła; kwoty podstawowe są niższe. Opis treningu w akademiach opiera się na spójnych oświadczeniach z otoczenia, a nie na publikowanych programach nauczania.